ONS VERHAAL

Het verhaal van 11 Caledon Street

Wortels in het vroege George

Zwart-witfoto van een wit rieten huisje achter een heg en een grote eik, met bergen op de achtergrond.
Caledon Street 13, bekend als Pedro’s Cottage.

George was nog een zeer jonge stad toen het vroegste deel van het huis aan 11 Caledon Street werd gebouwd.

De stad werd in 1811 gesticht als zetel van een nieuwe Drostdy. De eerste Landdrost, Adrianus Gysbertus van Kervel, begon snel met het opzetten van de instellingen van de nederzetting. De gevangenis was klaar in 1812, het gerechtsgebouw in 1813 en de Drostdy zelf, de ambtswoning en het bestuurscentrum van de Landdrost, eind 1815.

Caledon Street lag dicht bij dit bestuurlijke en maatschappelijke centrum. De omgeving trok ambtenaren, gevestigde families en welgestelde inwoners aan, waardoor het een van de meer vooraanstaande woonwijken van het vroege George werd.

Aan de voet van de bergen

Aan de voet van de Outeniquabergen, tussen berg en oceaan, bos en weiland, meren en kust, ligt George.

De eerste wagenroute over de bergen was de Cradock Pass, aangelegd in de beginjaren van de stad. Hij stond berucht als moeilijk. De hellingen waren steil, wagens braken af en lastige doorwaadbare plekken konden extra ossenspannen vereisen.

Caledon Street lag op het laatste stuk van deze route naar George en bracht mensen, wagens en goederen dicht bij het woon- en bestuurscentrum van de jonge stad.

Een huis dat met de tijd is gegroeid

Zwart-witfoto van een huis met puntgevels, een pannendak en een kleine zijveranda, achter een lage stenen muur.
Een huis aan Caledon Street.

Het huis aan 11 Caledon Street begon niet als het statige huis dat er vandaag staat.

Na onderzoek van de fundamenten onder de hoekslaapkamer en de zolder direct erboven is de meest aannemelijke verklaring dat dit de oorspronkelijke woning was, een huis met één kamer en een zolder erboven, waarschijnlijk gebruikt voor de opslag van goederen en voorraden.

Toen de omstandigheden veranderden, breidde het huis zich zijdelings uit, grofweg parallel aan Caledon Street. De voorkamers maken deel uit van deze uitbreiding, een reeks onderling verbonden ruimtes, waarvan er drie nu slaapkamers zijn.

De open haard bewaart nog een laag van aanpassing. Hij onderging maar liefst drie ingrijpende wijzigingen, die de oorspronkelijke opening telkens verkleinden, waarschijnlijk om meer warmte vast te houden en minder koude lucht door de schoorsteen naar beneden te laten trekken.

Het gebouw zelf legt dus zijn eigen ontwikkeling vast. Een bescheiden woning werd een groter huis, met ruimtes die opeenvolgende generaties toevoegden en aanpasten.

Het weefsel van een vroeg huis in George

De inheemse bossen rond de stad waren centraal voor de vroege economie. Houtkap, transport, wagenbouw en meubelmakerij waren belangrijke ambachten, en geelhout raakte nauw verbonden met de plaatselijke gebouwen en het vakmanschap.

Het geelhout dat in 11 Caledon Street bewaard is gebleven, is dus meer dan oud hout. Het hoort bij de materiële geschiedenis van het landschap waaruit het huis voortkwam.

Die band leeft voort in de tuin, waar twee geelhoutbomen, nu ongeveer acht meter hoog, blijven groeien.

Van een groot erf tot een tuin

Zwart-witfoto van een lang gebouw van één verdieping met twee gebogen gevels, een middenportaal en een wit houten hekwerk.
Oorskotjie, York Street, voorheen onderdeel van Miss Christina van Niekerks High School for Girls (1877 tot 1918).

Het oorspronkelijke terrein was aanzienlijk groter dan wat is overgebleven. George zelf is er dramatisch omheen veranderd. Bij onze eerste bezoeken in de jaren negentig stond er een bos waar nu winkelcentra, seniorendorpen en woonwijken staan.

Het historische centrum is echter niet verplaatst. George is eromheen en ver daarbuiten gegroeid, waardoor Caledon Street in een relatief rustig hoekje van de oude stad ligt, nog steeds op loopafstand van het centrum, restaurants en de Garden Route Botanical Garden, met bergwandelroutes erachter.

De voorveranda hoort bij de ochtend, vangt de opkomende zon en biedt een rustige plek voor koffie terwijl een van de oudste straten van George om u heen ontwaakt.

De achterveranda hoort bij de avond. Hier opent de tuin zich naar de Outeniquabergen, verandert het middaglicht over hun hellingen en is de tuin vol vogels. Soms is de roep van een adelaar boven u te horen.

Toen kwam Die Waenhuis

Het huis uit de negentiende eeuw aan 11 Caledon Street was zelf nooit een wagenhuis.

De naam paste niettemin bij de historische sfeer van George. Waenhuis is verwant aan het Nederlandse ‘wagen’, een wagen, kar of koets, en door dieren getrokken vervoer speelde een belangrijke rol in het leven van de vroege stad.

Een volledig ossenspan kon bestaan uit zestien ossen, in twee rijen van acht, en had veel keerruimte nodig. De brede York Street was veel beter geschikt voor zwaar wagenverkeer dan de vergelijkenderwijs smalle Caledon Street, die altijd een woonstraat lijkt te zijn geweest.

De herkomst van de naam kwam veel later.

Begin jaren negentig verwierf een vorige eigenaar, een enthousiast verzamelaar van karren en wagens, een wagenschuur uit Glentana en verplaatste die naar het terrein om zijn collectie onder te brengen. De opvallende oxiderode schuur werd later omgebouwd tot woning voor het gezin terwijl zij het gastenhuis dreven.

Uit dit hoofdstuk kwam de naam Die Waenhuis.

De naam hoorde authentiek bij dat tijdperk in de geschiedenis van het terrein, maar niet bij de oorspronkelijke functie van het huis uit de negentiende eeuw.

Het einde van een hoofdstuk

De lounge met twee geruite fauteuils, een bank en een ronde salontafel

Toen de eigendom opnieuw wisselde, stonden wij als nieuwe rentmeesters voor een ongewone situatie.

Wij kochten het terrein, maar konden het voormalige gastenhuisbedrijf Die Waenhuis er niet bij kopen. Een nieuwe identiteit was dus nodig.

Die Waenhuis paste bij het verhaal van de vorige eigenaren.

We wilden een naam die even diep in ons eigen verhaal wortelde, iets verbonden met het terrein, de ligging en de betekenis die de bergen al voor ons hadden gekregen.

Het antwoord werd Montevista.

Het uitzicht dat ons een naam gaf

De Outeniquabergen behoorden tot de eerste dingen die onze aandacht trokken toen we het terrein zagen. Maar de oorsprong van de naam Montevista ligt dieper dan het uitzicht zelf.

Hij komt uit Psalm 121, uit het beeld van de ogen opheffen naar de bergen en onthouden waar hulp uiteindelijk vandaan komt.

Die passage gaf betekenis aan het landschap voor ons. De bergen werden onderdeel van hoe we zowel de plek als het nieuwe hoofdstuk begrepen dat we begonnen.

Voordat Montevista een merk was, was het een uitzicht. En voordat het een uitzicht was, was het een herinnering.

De naam verbindt het huis met de Outeniquabergen, maar ook met het geloof en het gevoel van voorzienigheid waarmee wij deze nieuwe periode van rentmeesterschap ingingen.

Een nieuw rentmeesterschap

Toen ons hoofdstuk begon, was een ingrijpende restauratie nodig om het huis veilig en zelfverzekerd zijn derde eeuw in te laten gaan.

Onze aanpak werd eenvoudig.

Wat vervallen was, is vervangen. Wat gered kon worden, is gerestaureerd. En wat nieuw gemaakt moest worden, is waar mogelijk lokaal betrokken en zo gemaakt dat het hier thuishoort.

Het woord dat die aanpak het best beschrijft is rentmeesterschap.

Onze verantwoordelijkheid is niet om het huis te bevriezen op een willekeurig moment in het verleden, maar ervoor te zorgen dat de volgende laag erbij hoort.

Wij hebben niet geprobeerd van een oud huis een nieuw huis te maken.
Wij laten een oud huis verder leven.

We zullen misschien nooit precies weten wanneer de eerste kamer werd gebouwd. Wat we wel weten, is dat het huis uit het begin van de negentiende eeuw stamt en al meer dan twee eeuwen in een van de oudste straten van George staat.

En nu, na weer een ingrijpende restauratie, begint een nieuw hoofdstuk.